ΕΡΠΗΤΙΚΗ ΚΥΝΑΓΧΗ

Η ερπητική κυνάγχη είναι μια οξεία ιογενής λοίμωξη του στοματοφάρυγγα που χαρακτηρίζεται από μικρές, επώδυνες φυσαλίδες/έλκη στο οπίσθιο τμήμα του στοματοφάρυγγα (υπερώα, σταφυλή, αμυγδαλές, οπίσθιο φαρυγγικό τοίχωμα).

Αιτιολογικοί Παράγοντες

Ιός	Συχνότητα
Coxsackievirus A (κυρίως A6, A10, A16)	Πιο συχνό αίτιο
Coxsackievirus B	Λιγότερο συχνό
Echovirus	Σποραδικά
Enterovirus 71 (EV71)	Σχετίζεται με σοβαρότερες μορφές/επιπλοκές

Ανήκουν στην οικογένεια Picornaviridae, γένος Enterovirus.

Επιδημιολογία

• Ηλικία: κυρίως 3-10 ετών, σπανιότερα σε βρέφη και ενήλικες
• Εποχικότητα: καλοκαίρι-φθινόπωρο (σε εύκρατα κλίματα), αν και μπορεί να εμφανιστεί όλο το χρόνο σε τροπικά κλίματα
• Μετάδοση: κοπρανοστοματική οδός, σταγονίδια, άμεση επαφή με εκκρίσεις/φυσαλίδες
• Μεταδοτικότητα: υψηλή, ιδίως σε παιδικούς σταθμούς/σχολεία

Κλινική Εικόνα

Πρόδρομα Συμπτώματα

• Απότομη έναρξη υψηλού πυρετού (έως 40°C)
• Πονόλαιμος, δυσφαγία
• Κακουχία, ανορεξία
• Ενίοτε κοιλιακό άλγος, έμετος (ιδίως σε μικρά παιδιά)

Χαρακτηριστική Στοματοφαρυγγική Βλάβη

• Μικρές φυσαλίδες (1-2mm) που εξελίσσονται γρήγορα σε επιφανειακά, επώδυνα έλκη με ερυθρή άλω
• Εντόπιση: οπίσθιο τμήμα στόματος — μαλθακή υπερώα, σταφυλή, πρόσθιες αμυγδαλικές πτυχές, οπίσθιο φαρυγγικό τοίχωμα
• Αριθμός βλαβών: συνήθως 2-6 έλκη, σπανιότερα περισσότερα
• Δεν προσβάλλει τη γλώσσα, τα ούλα, ή τη βλεννογόνο των παρειών (σημαντικό διαφοροδιαγνωστικό στοιχείο)

Πορεία

• Αυτοϊώμενη σε 5-7 ημέρες
• Ο πυρετός συνήθως υποχωρεί σε 1-4 ημέρες

Διαφορική Διάγνωση

Νόσος	Διακριτικά στοιχεία
Νόσος χειρών-ποδών-στόματος (HFMD)	Ίδιοι ιοί (Coxsackie A16, EV71) — προσθέτει εξάνθημα σε παλάμες/πέλματα/γλουτούς
Ερπητική ουλοστοματίτιδα (HSV-1)	Προσβάλλει πρόσθιο στόμα (ούλα, γλώσσα, χείλη), ουλίτιδα, δυσοσμία στόματος
Στρεπτοκοκκική φαρυγγίτιδα	Εξιδρωματική αμυγδαλίτιδα, τραχηλική λεμφαδενοπάθεια, όχι έλκη/φυσαλίδες
Λοιμώδης μονοπυρήνωση (EBV)	Εκτεταμένη εξιδρωματική αμυγδαλίτιδα, ηπατοσπληνομεγαλία, άτυπα λεμφοκύτταρα
Άφθες (aphthous ulcers)	Δεν συνοδεύονται από υψηλό πυρετό/συστηματική νόσο, συχνά υποτροπιάζουσες
Νόσος Behçet	Υποτροπιάζουσες άφθες + γεννητικά έλκη + οφθαλμικές εκδηλώσεις
PFAPA σύνδρομο	Περιοδικός πυρετός με αφθώδη στοματίτιδα, φαρυγγίτιδα, αδενίτιδα — κυκλική επανάληψη

Βασικό Διακριτικό Σημείο από HSV Ουλοστοματίτιδα

	Ερπητική κυνάγχη	HSV ουλοστοματίτιδα
Εντόπιση	Οπίσθιο στόμα	Πρόσθιο στόμα, ούλα, χείλη
Ούλα	Φυσιολογικά	Έντονα φλεγμαίνοντα
Αίτιο	Enterovirus	HSV-1

 

Επιπλοκές (σπάνιες)

• Αφυδάτωση — λόγω πόνου κατά την κατάποση (η πιο συχνή πρακτική ανησυχία)
• Μηνιγγίτιδα/εγκεφαλίτιδα (ιδίως με EV71)
• Μυοκαρδίτιδα (σπάνια, κυρίως με EV71 ή Coxsackie B)
• Παράλυση τύπου πολιομυελίτιδας (πολύ σπάνια, με ορισμένους ορότυπους)

Διάγνωση

Η διάγνωση είναι κλινική στη μεγάλη πλειονότητα των περιπτώσεων — δεν απαιτείται συνήθως εργαστηριακή επιβεβαίωση.

Σε ασαφείς ή σοβαρές περιπτώσεις:

• PCR από φαρυγγικό επίχρισμα ή κόπρανα για εντεροϊούς
• Καλλιέργεια ιού
• Ορολογικός έλεγχος (σπάνια χρήσιμος κλινικά)

Αντιμετώπιση

Η θεραπεία είναι αμιγώς υποστηρικτική:

1. Αναλγησία/αντιπυρετικά: παρακεταμόλη ή ιβουπροφαίνη
2. Ενυδάτωση — κρίσιμη λόγω του κινδύνου αφυδάτωσης από την οδυνοφαγία
• Ψυχρά ή δροσερά υγρά, παγωτό, ζελέ ανακουφίζουν
• Αποφυγή όξινων/πικάντικων τροφών που ερεθίζουν τις βλάβες
3. Τοπικά αναισθητικά (σε μεγαλύτερα παιδιά, με προσοχή) για ανακούφιση πόνου κατά τη σίτιση
4. Δεν ενδείκνυνται αντιβιοτικά (ιογενής αιτιολογία)

Red Flags για Παραπομπή

• Σημεία αφυδάτωσης (μειωμένη διούρηση, ξηροί βλεννογόνοι, ληθαργικότητα)
• Επίμονος υψηλός πυρετός >5 ημέρες
• Νευρολογικά σημεία (λήθαργος, σπασμοί, αυχενική δυσκαμψία) — υποψία εγκεφαλίτιδας/μηνιγγίτιδας από EV71
• Σημεία μυοκαρδίτιδας (ταχυκαρδία δυσανάλογη με πυρετό, δύσπνοια)
• Ανοσοκατεσταλμένο παιδί

 Μικροοργανισμοί που προσβάλλουν ταυτόχρονα αναπνευστικό και πεπτικό σύστημα

ΙΟΙ

Αδενοϊοί (Adenovirus)

Από τους πιο χαρακτηριστικούς — προκαλούν τόσο αναπνευστική συμπτωματολογία (φαρυγγίτιδα, επιπεφυκίτιδα, βρογχίτιδα) όσο και γαστρεντερικά συμπτώματα (διάρροια, εμετό, κοιλιακό άλγος), ιδίως στα παιδιά.

Ιοί της γρίπης (Influenza A και B)

Παρότι κυρίως αναπνευστικοί, ειδικά στα παιδιά μπορούν να προκαλέσουν ναυτία, εμετό, κοιλιακό άλγος και διάρροια ("γαστρεντερική γρίπη" είναι λανθασμένος όρος, αλλά η ίδια η γρίπη μπορεί να δώσει τέτοια συμπτώματα).

Κορωνοϊοί

Συμπεριλαμβανομένου του SARS-CoV-2 — εκτός από αναπνευστικά συμπτώματα, συχνά προκαλούν ναυτία, εμετό, διάρροια και κοιλιακό άλγος, καθώς ο υποδοχέας ACE2 που χρησιμοποιεί ο ιός υπάρχει σε αφθονία και στο γαστρεντερικό επιθήλιο.

Ιοί Coxsackie (Enterovirus)

Μπορούν να προσβάλλουν τον φάρυγγα (ερπητική στοματίτιδα/φαρυγγίτιδα) και ταυτόχρονα να προκαλέσουν γαστρεντερικά ενοχλήματα.

Ρινοϊοί (Rhinovirus)

Κυρίως αναπνευστικοί, αλλά κατάποση εκκρίσεων μπορεί να προκαλέσει δευτερογενή γαστρικό ερεθισμό.

RSV (Αναπνευστικός Συγκυτιακός Ιός)

Κυρίως στα βρέφη — εκτός από αναπνευστικά, μπορεί να συνοδεύεται από ανορεξία, εμετό και διάρροια.

ΒΑΚΤΗΡΙΑ

  Mycoplasma pneumoniae: Κυρίως αναπνευστικό παθογόνο (άτυπη πνευμονία), αλλά μπορεί να προκαλέσει και γαστρεντερικά συμπτώματα όπως ναυτία, εμετό, διάρροια, ως μέρος συστηματικής αντίδρασης.

  Bordetella pertussis (κοκίτης): Ο έντονος βήχας μπορεί να προκαλέσει εμετό ("βήχας με εμετό" είναι χαρακτηριστικό σύμπτωμα, ιδίως στα παιδιά).

  Streptococcus pyogenes (στρεπτόκοκκος ομάδας Α): Η στρεπτοκοκκική φαρυγγίτιδα συχνά συνοδεύεται από κοιλιακό άλγος, ναυτία και εμετό, ιδίως στα παιδιά — μηχανισμός πιθανώς τοξινο-μεσολαβούμενος.

  Legionella pneumophila: Εκτός από σοβαρή πνευμονία, χαρακτηριστικά προκαλεί γαστρεντερικά συμπτώματα (διάρροια, κοιλιακό άλγος, εμετό) σε σημαντικό ποσοστό ασθενών.

  Chlamydophila pneumoniae: Αναπνευστικό παθογόνο που μπορεί να συνοδεύεται από μη ειδικά συστηματικά συμπτώματα.

  Yersinia enterocolitica: Κυρίως εντερικό παθογόνο, αλλά μπορεί να προκαλέσει και φαρυγγίτιδα.

Μυκοβακτηρίδια

• Mycobacterium tuberculosis: Η πνευμονική φυματίωση μπορεί να συνοδεύεται από κατάποση πτυέλων που περιέχουν το βακτήριο, οδηγώντας σε δευτερογενή εντερική φυματίωση με κοιλιακά ενοχλήματα.

Μύκητες

• Candida albicans: Σε ανοσοκατεσταλμένους ασθενείς μπορεί να προσβάλλει ταυτόχρονα στοματοφάρυγγα (καντιντίαση στόματος) και οισοφάγο/γαστρεντερικό σύστημα.

 

Μηχανισμοί ταυτόχρονης προσβολής

Άμεση λοίμωξη και των δύο συστημάτων (π.χ. Legionella, Candida)

Κατάποση εκκρίσεων/παθογόνων από το αναπνευστικό στο πεπτικό (π.χ. φυματίωση, κοκκύτης)

Τοξινο-μεσολαβούμενα συμπτώματα (π.χ. στρεπτόκοκκος, όπου οι τοξίνες προκαλούν συστηματική αντίδραση)

Συστηματική φλεγμονώδης αντίδραση που επηρεάζει τη γαστρεντερική κινητικότητα